Inleiding
In de wereld van vrouwelijke atleten wordt vaak de nadruk gelegd op training, voeding en prestaties. Echter, de invloed van de menstruatiecyclus op het welzijn, herstel en sportprestaties mag niet over het hoofd worden gezien. Menstruatieklachten zoals vermoeidheid, buikpijn en duizeligheid kunnen een grote impact hebben op trainingen en wedstrijden. Toch blijft het onderwerp menstruatie vaak taboe binnen de topsport. Enkele dappere topsporters hebben dit taboe doorbroken, waardoor er meer bewustwording is ontstaan over de invloed van de menstruatiecyclus op vrouwelijke atleten.
De vrouwelijke atleet
Op het symposium "De vrouwelijke atleet" in 15 juni 2026 werd bij het Lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving in Nijmegen de focus gelegd op het belang van voldoende energie voor vrouwelijke atleten. Lage energiebeschikbaarheid kan leiden tot problemen zoals hormonale verstoringen en uiteindelijk tot Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S), een aandoening die verschillende systemen in het lichaam kan verstoren.
RED-S en endocriene veranderingen
RED-S kan de hormoonhuishouding, botgezondheid, immuunsysteem en voortplantingsfunctie van vrouwelijke atleten negatief beïnvloeden. Eén van de belangrijkste gevolgen van lage energiebeschikbaarheid is een verstoring van de hypothalamus-hypofyse-gonade-as, wat kan leiden tot menstruatiestoornissen en andere endocriene veranderingen. Deze verstoringen hebben niet alleen effect op de algemene gezondheid, maar ook op de mondgezondheid van vrouwelijke atleten.
Invloed van hormonale veranderingen op de mondgezondheid
Fluctuaties in geslachtshormonen kunnen directe invloed hebben op de mondgezondheid. Oestrogeentekort kan leiden tot een afname van speekselproductie, veranderingen in de samenstelling van speeksel en een verhoogde gevoeligheid voor tandvleesproblemen. Daarnaast kunnen veranderingen in oestrogeenconcentraties de immuunrespons binnen de mondholte beïnvloeden, waardoor de gevoeligheid voor ontstekingen toeneemt.
Voedingstekorten als gevolg van lage energiebeschikbaarheid kunnen de mineralisatie van bot- en tandweefsel negatief beïnvloeden. Daarnaast kunnen immuniteitsproblemen, uitdroging en het gebruik van sportvoeding de mondgezondheid van vrouwelijke atleten aantasten.
Klinische implicaties
Zorgverleners moeten alert zijn op tekenen van lage energiebeschikbaarheid en RED-S bij vrouwelijke atleten. Mondzorgprofessionals kunnen ook een belangrijke rol spelen bij het vroegtijdig signaleren van problemen. Een multidisciplinaire aanpak met onder andere een sportarts, diëtist, gynaecoloog, psycholoog en mondhygiënist is essentieel voor optimale preventie en behandeling.
Conclusie
RED-S is een complex syndroom dat ontstaat door chronische lage energiebeschikbaarheid. Het heeft niet alleen effect op de endocriene gezondheid en sportprestaties van vrouwelijke atleten, maar ook op hun mondgezondheid. Een integrale benadering waarbij systemische en mondgezondheid worden meegenomen is cruciaal voor screening, preventie en behandeling van vrouwelijke atleten.
Referenties:
LAGE ENERGIE BIJ VROUWELIJKE ATLETEN
